سه شنبه, 29 آبان 1397

شماره‌ی پیام‌رسان (فعلاً فقط سروش):
۰۱ ۸۸ ۷۵۰ ۰۹۹۰

 کانال سایت در پیام‌رسان سروش
hshadir@

دعای ماه رجب و یک اشتباه فراگیر

بسم الله

ماه رجب است و زیبایی‌های وصف‌ناپذیرش! به نظر من دعای معروف «یا من ارجوه لکل شیء» در بین دعاها بی‌نظیر است. نهایت عظمت و اوج عاشقی خدا در این دعا موج که نه، فواره می‌زند! من وقتی این دعا را می‌خوانم آن‌قدر بزرگواری خدا برایم سنگینی می‌کند که از خواندن این دعا شرمنده می‌شوم. کاش می‌شد این دعا را نخواند!

یاد جمله‌ای از الهی‌نامه‌ی علامه حسن‌زاده آملی افتادم: «الهی، از خواندن نماز شرم دارم و از نخواندن آن شرم بیش‌تر!»

هنگام خواندن این دعا، در دو جا چنان احساس نادانی و خرفتی به من دست می‌دهد که در نتیجه فقط الفاظ را بر زبان جاری می‌کنم و انگار از معانی آن هیچ نمی‌فهمم! یکی عبارت «و آمن سخطته عند کل شر» است و دیگری عبارت «...جمیع خیر الدنیا و جمیع خیر الآخرة».

درباره‌ی این دعای شریف یک اشتباه رخ داده است که متأسفانه خیلی هم فراگیر است و معمولاً تذکر داده نمی‌شود. خود من هم سال‌ها نمی‌دانستم. اغلب مؤمنان وقتی به فقره‌ی پایانی این دعا (یا ذالجلال و الاکرام...) می‌رسند، به تأسی از امام صادق علیه‌السلام دست بر محاسن خود می‌گیرند و با تکان دادن انگشت اشاره‌ی خود اظهار تضرع و عبودیت می‌کنند. شاید این رفتار حکمت دیگری غیر از تضرع و تذلل داشته باشد؛ نمی‌دانم؛ ولی نکته این‌جا است که دست بر محاسن گرفتن و تکان دادن انگشت مربوط به بخش پیشین دعا است نه بخش پایانی آن. در مفاتیح آمده:

... حضرت فرمود: بنویس بسم الله الرحمن الرحیم بگو در هر روز از رجب در صبح و شام در عقب نمازهای روز و شب: «یا من ارجوه لکل خیر... و زدنی من فضلک یا کریم». راوی گفت: پس گرفت حضرت محاسن شریف خود را در پنجه‌ی چپ خود و خواند این دعا را به حال التجاء و تضرع با حرکت دادن انگشت سبابه‌ی دست راست. پس گفت بعد از آن: «یا ذالجلال و الاکرام...»

همان‌طور که مشخص است، حضرت ابتدا دعا را به راوی املا کرده است و سپس خودش یک بار آن را با حالت تضرع و با دست بر محاسن گرفتن و تکان دادن انگشت اشاره خوانده است و در ادامه، فقره‌ی پایانی را هم خوانده است. این‌که آیا امام صادق علیه‌السلام هنگام خواندن فقره‌ی پایانی هم دست بر محاسن شریف داشت یا نه، از این عبارت چیزی به دست نمی‌آید ولی این‌که حضرت از ابتدای دعا تا قبل از «یا ذالجلال و الاکرام» دست بر محاسن بوده، مسلم و قطعی است. پس از این به بعد اگر می‌خواهیم به امام صادق علیه‌السلام تأسی کنیم، باید از ابتدای دعا دست بر محاسن بگیریم.

به نظر می‌آید منشأ این اشتباه، نوع جمله‌بندی مفاتیح است که خیلی‌ها را به اشتباه انداخته است. متأسفانه در مفاتیح نوین آیت الله مکارم شیرازی هم این نکته رعایت نشده و به همین سبک نوشته شده است و فقط تغییر اندکی در واژه‌ها داده شده است.

نکته‌ی دیگر این‌که آن‌چه در مفاتیح آمده این است که حضرت انگشت اشاره‌ی خود را تکان می‌داد؛ ولی متأسفانه بعضی از متدینان به جای این‌که فقط انگشت اشاره‌ی خود را به آرامی تکان دهند، همه‌ی دست خود را از مچ به پایین و گاه از آرنج به پایین و گاه از کتف به پایین تکان می‌دهند؛ طوری که آدم احساس می‌کند هرچه حرکت دست بیش‌تر باشد، ثواب و اثر دعا بیش‌تر خواهد شد!

نکته‌ی دیگر این‌که به دست گرفتن محاسن و تکان دادن انگشت، شرط لازم خواندن این دعا نیست. یعنی می‌توان دعا را بدون این کارها خواند. انجام این کارها مستحب در مستحب است؛ یعنی مستحب اولیه هم نیست؛ بلکه مستحب ثانویه است. من بزرگانی (از جمله امام خامنه‌ای) را دیده‌ام که بدون این کارها دعا را خوانده‌اند. من هرگز نمی‌گویم انجام ندادن این کارها بهتر است؛ بلکه می‌گویم به‌جای این‌که همه‌ی همتمان را صرف تکان دادن دست و پا بکنیم، کمی بیش‌تر به معنا و حقایق سازنده‌ی این دعا توجه کنیم.

نکته‌ی پایانی این‌که در آخرین جمله‌ی این دعا «حرم شیبتی علی النار»، شیبه به معنای ریش نیست تا افراد بی‌ریش (خانم‌ها و پسران کم‌سن و سال) با آن مشکل داشته باشند. شیبه یعنی پیری که کنایه از ضعف و ناتوانی و عجز و نیاز است.

امتیاز کلی این مطلب (0)

0 از 5 ستاره
  • #1063

    ناقد

    سلام و سپاس
    مطلبتون درسته، ولی ایرادی بر مفاتیح وارد نیست.
    گرچه همونطور که گفتید از مفاتیح در نگاه اولیه برداشت میشه که این حرکت مربوط به آخر دعاست، اما اگر دقت بشه، مفاتیح دقیقا ترجمه ی عربی روایت رو آورده.
    و مشکل اصلی اینه که به همون عبارت مفاتیح دقت کافی نشده. وگرنه اگر دقت بشه، دقیقا همین مطلب از مفاتیح هم بدست میاد، چون ترجمه ی خود روایته.

  • #1062

    eaa

    مگر در اسلام دعای مردانه و دعای زنانه داریم.این دعا با این نحوه خواندن یک دعای کاملا مردانه است. معنی ندارد که یک خانم دستش را به ریشش بگیرد و دعا بخواند!

    ***** پاسخ *****

    درباره‌ی عبارت «حرم شیبتی علی النار» عرض شد که شیبه به معنای ریش نیست؛ بلکه به معنای پیری است که اون هم کنایه از ضعف و ناتوانیه. پس هم خانم‌ها و هم جوون‌ها می‌تونند این دعا رو بخونند.
    درباره‌ی روایت امام صادق علیه‌السلام هم گفتنی است که اگه حضرت دست به محاسن شریفشون گرفتند، چون مرد بودند و محاسن داشتند. اما یک خانم می‌تونه بدون این کار، این دعا رو بخونه. هیچ کسی نگفته که دست به محاسن گرفتن شرط لازم برای خوندن این دعا است. فقط گفته شده که امام صادق (ع) چنین می‌کرد. نتیجه‌ی این حرف هم اینه که آقایون که محاسن دارند می‌تونند در این کار به حضرت اقتدا کنند. اما خانم‌ها و نیز آقایونی که محاسن ندارند دیگه نمی‌تونند این کار رو انجام بدن؛ چون موضوعش منتفیه.
    مثل اینه که گفته بشه: پیامبر موقع قنوت نماز دست‌هاش رو مقابل صورتش بلند می‌کرد. حالا کسی که دست‌هاش قطع شده، بگه: پس من دیگه نماز نمی‌خونم چون دست ندارم تا برای قنوت بلند کنم. نماز مخصوص کسانیه که دست دارند!

  • #1061

    محمدرضا

    سلام ظاهر روایت موافق نظر حاج آقاست مگر اینکه نسخه ای دیگر بر خلاف باشد یاحق

  • #1060

    حمید

    با سلام حاج آقا ضمن تشکر از مطالبتون به نظر میرسه تحقیقاتتون به انمیرسه هر دو احتمال وجود داره هر چند احتمال دوم قوت بیشتری داره مراجعه کنید کانال استاد عابدی

    ***** پاسخ *****

    علیکم السلام. از لطفتون ممنونم. فرمایش استاد عابدی رو شنیدم. ایشون می‌فرمایند که فهم عرب و عجم از عبارت حدیث مربوطه متفاوته و فهم درست اینه که دست به محاسن گرفتن و تکان دادن انگشت اشاره مربوط به فقره‌ی پایانی دعا باشه نه فقره‌ی ابتدایی دعا. به همین خاطر یه بار دیگه به متن روایت مراجعه کردم. به نظرم عبارت روایت با این فرمایش اصلاً جور درنمی‌یاد. متن روایت رو ملاحظه بفرمایید:
    قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع جُعِلْتُ فِدَاكَ هَذَا رَجَبٌ عَلِّمْنِي [فِيهِ‏] دُعَاءً يَنْفَعُنِي اللَّهُ بِهِ قَالَ فَقَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع اكْتُبْ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ وَ قُلْ فِي كُلِّ يَوْمٍ مِنْ رَجَبٍ صَبَاحاً وَ مَسَاءً وَ فِي أَعْقَابِ صَلَوَاتِكَ فِي يَوْمِكَ وَ لَيْلَتِكَ يَا مَنْ أَرْجُوهُ لِكُلِّ خَيْرٍ وَ آمَنُ سَخَطَهُ من [عِنْدَ] كُلِّ شَرٍّ يَا مَنْ يُعْطِي الْكَثِيرَ بِالْقَلِيلِ يَا مَنْ يُعْطِي مَنْ سَأَلَهُ يَا مَنْ يُعْطِي مَنْ لَمْ يَسْأَلْهُ وَ مَنْ لَمْ يَعْرِفْهُ تُحَنُّناً مِنْهُ وَ رَحْمَةً أَعْطِنِي بِمَسْأَلَتِي إِيَّاكَ جَمِيعَ [الخيرات‏] خَيْرِ الدُّنْيَا وَ جَمِيعَ خَيْرِ الْآخِرَةِ وَ اصْرِفْ عَنِّي بِمَسْأَلَتِي إِيَّاكَ جَمِيعَ شَرِّ الدُّنْيَا وَ [جميع‏] شَرِّ الْآخِرَةِ فَإِنَّهُ غَيْرُ مَنْقُوصٍ مَا أَعْطَيْتَ وَ زِدْنِي مِنْ فَضْلِكَ يَا كَرِيمُ قَالَ ثُمَّ مَدَّ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع يَدَهُ الْيُسْرَى فَقَبَضَ عَلَى لِحْيَتِهِ وَ دَعَا بِهَذَا الدُّعَاءِ وَ هُوَ يَلُوذُ بسباحته [بِسَبَّابَتِهِ‏] الْيُمْنَى ثُمَّ قَالَ بَعْدَ ذَلِكَ يَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْإِكْرَامِ يَا ذَا النَّعْمَاءِ وَ الْجُودِ يَا ذَا الْمَنِّ وَ الطَّوْلِ حَرِّمْ [شبابي و] شَيْبَتِي عَلَى النَّارِ
    روایت به صراحت بیان می‌کنه که امام صادق علیه‌السلام ابتدا بخش ابتدایی دعا رو به راوی املا می‌فرماید و بعد از نوشته شدن آن، یک بار امام خودشون دست به محاسن مبارک می‌گیره و همراه با تکان دادن انگشت اشاره‌ی دست راست، دعا رو می‌خونه و بعد از اون (ثم قال بعد ذلک) ادامه‌ی دعا رو می‌خونه.
    این عبارت «ثم قال بعد ذلک» کاملاً بخش اول دعا رو از بخش دوم جدا می‌کنه و اجازه نمی‌ده ما عمل دست به محاسن گرفتن و حرکت دادن انگشت اشاره رو به ادامه‌ی دعا بزنیم.

  • #1059

    میرزایی

    سلام جالب بود موفق باشید طلبه جوان

  • #1058

    گندم

    سلام اقای شاد من شنیدم توجبهه هم بچه ها با هم شوخی میکردن و اونائی که ریش نداشتن ریش بغل دستی شونو میگرفتن خخخ

  • #1057

    رحیم

    تازه منم یه آقایی رو دیدم که انگشتشو - عوض تکون دادن - باز و بسته میکرد.

  • #1056

    زاهده

    تازه! من خانمی دیدم که چونه‌ش رو گرفته بود و می‌خوند!!

  • #1055

    علی.دانشجو

    سلام بر حاج حامد.آقا حامد راسته که میگن اگه کسی روزه قضا داشته باشه نمی تونه معتکف بشه؟
    با تشکر

    ***** پاسخ *****

    سلام علیکم. درسته که اگه کسی روزه قضا داشته باشه، نمی‌تونه روزه‌ی مستحبی بگیره. اما می‌شه در اعتکاف نیت روزه‌ی قضا کرد و روزه‌های قضا رو در اعتکاف گرفت. یک تیر و دو نشان!

نظر خود را اضافه کنید.

ارسال نظر بعنوان میهمان

0 / 5000 محدودیت حروف
متن شما باید کمتر از 5000 حرف باشد

مطالب برگزیده

جمهوری اسلامی ایران تبیین ضرورت تشکیل حکومت اسلامی در زمان غیبت


زنان و ازدواج پاسخ به چند ابهام درباره‌ی زنان و ازدواج در آیین اسلام


حجاب ده تلنگر درباره‌ی حجاب و عفاف


شراب یک لحظه مستی، یک عمر پستی! (شراب‌خواری)


یوسف علیه‌السلام علاقه به هم‌جنس زیبارو


دوستش دارم دوستش دارم (سلسله مقالات)


آزادی جنسی غربی چرا نباید در آزادی جنسی از غرب و اروپا که الگوی پیشرفت و تمدن هستند پیروی کنیم؟


عصبانیت چگونه عصبانیت خود را کنترل کنم؟


خودشناسی چگونه می‌توانم خودم را بشناسم و بحران هویت را پشت سر بگذارم؟


استخاره، آری یا نه، چرا و چگونه؟ استخاره، آری یا نه؟ چرا و چگونه؟


چگونه خوش‌تیپ و امروزی و در عین حال باحجاب باشم؟ چگونه خوش‌تیپ و امروزی و در عین حال باحجاب باشم؟


چرا خدا مشکل همه‌ی بنده‌هاشو حل می‌کنه جز ما؟! چرا خدا مشکل همه‌ی بنده‌هاشو حل می‌کنه جز ما؟!


چرا فقط اسلام؟! چرا ادیان دیگر نه؟! چرا فقط اسلام؟! چرا ادیان دیگر نه؟!


حسین علیه‌السلام در مصاف ابلیس حسین علیه‌السلام در مصاف ابلیس


رنج پُرارج (عادت ماهانه) رنج پُرارج (عادت ماهانه)


هدف آفرینش انسان هدف آفرینش انسان


حالا کی بهشت و جهنم رو دیده؟!! حالا کی بهشت و جهنم رو دیده؟!!


رجعت، افسانه یا حقیقت؟! رجعت، افسانه یا حقیقت؟!


حکم خشن سنگسار چگونه با عقل و فطرت انسانی سازگار است؟ حکم خشن سنگسار چگونه با عقل و فطرت انسانی سازگار است؟


آیا حکم اسلامی ارتداد با آزادی اندیشه و حقیقت‌جویی منافات ندارد؟! آیا حکم اسلامی ارتداد با آزادی اندیشه و حقیقت‌جویی منافات ندارد؟!


چگونه این چشم صاحب‌مرده را کنترل کنم؟ چگونه این چشم صاحب‌مرده را کنترل کنم؟


چگونه توبه‌ای پایدار و شکست‌ناپذیر داشته باشم؟ چگونه توبه‌ای پایدار و شکست‌ناپذیر داشته باشم؟


چرا امام خامنه‌ای؟ چرا امام خامنه‌ای؟


کنترل جمعیت یا انقراض شیعه؟! کنترل جمعیت یا انقراض شیعه؟!


شبهه‌ای درباره‌ی نماز و پاسخ آن شبهه‌ای درباره‌ی نماز و پاسخ آن


بررسی روزه‌ی دختران نه ساله + گفت‌وگو باچند فرشته‌ی نوبالغ بررسی روزه‌ی دختران نه ساله + گفت‌وگو باچند فرشته‌ی نوبالغ


هنری به نام «امر به معروف و نهی از منکر» هنری به نام «امر به معروف و نهی از منکر»


حقیقت دعا و اسرار اجابت حقیقت دعا و اسرار اجابت


شب قدر و معمای سرنوشت شب قدر و معمّای سرنوشت


20 راز در زندگی مشترک 20 راز در زندگی مشترک