کانال سایت در پیام‌رسان سروش

سروش @hshadir

پرسش

چرا اسلام قانون ظالمانه‌ی برده‌داری را تأیید کرده است؟!

پاسخ

تصويري كه از برده و برده‌داري در ذهن ما وجود دارد تصويري است دردآور و ناراحت كننده؛ اين‌كه انساني هم‌نوع خود را چون حيواني در بند كند و او مجبور باشد بدون هيچ اعتراضي انواع و اقسام آزار و اذيت ها را تحمل كند.

منشا اين تصور تنفرآميز، نوع رفتار ستمگراني است كه تاريخ آن را براي ما نقل مي‌كند. افرادي كه با تكيه بر زر و زور اين اجازه را به خود مي‌دادند كه انساني ديگر را در بند كرده و او را با عنوان برده به دارایي‌هاي خود اضافه كنند.

اين پديده‌ی زشت انساني كه زاييده‌ی حدنشناسي و زياده‌خواهي برخي انسان‌نماها بود، با طلوع اسلام با چالش جدي مواجه شد. اسلام كه دين آزادي و آزادگي است و بندگي را فقط در برابر خداوند متعال روا مي‌داند، از همان آغاز ظهور عَلَم مخالفت با اين رفتار غيرانساني را برافراشت و با شعار ضد تبعيض نژادي به مبارزه‌اي جدي، ضربتي و قاطعانه با انواع و اقسام برده‌گيري و برده‌داري پرداخت.

مسلم است ديني كه تنها ملاك برتري افراد بر يكديگر را تقواي الهي مي‌داند و عبوديت و بندگي را مخصوص خداي متعال اعلام مي‌كند نمي‌تواند حتي يك روز هم بردگي و بندگي انساني براي انسان ديگر را تحمل كند. از اين رو يكي از گناهان نابخشودني در اسلام سلب آزادي از انسان‌ها و تبديل آن‌ها به يك متاع است.

رسول مكرم اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمودند: «بدترين مردم كساني هستند كه كارشان خريد و فروش انسان‌ها است.»1 و نيز فرمودند: «خداوند هر گناهي را مي‏بخشد جز سه گناه؛ كسي كه مهر همسرش را انكار كند، يا حق كارگري را غصب نمايد، و يا انسان آزادي را بفروشد».2 بر اساس اين حديث، غصب حقوق زنان و حق كارگران و سلب آزادي از انسان‌ها سه گناه نابخشودني در اسلام شمرده مي‌شود.

تا این‌جا موضع اسلام در برابر پدیده‌ی شوم برده‌داری و عکس‌العمل آن برای مقابله با آن بود. اما مسأله‌ای دیگر در اسلام هست که گاه گمان می‌شود همان برده‌داری معهود است، و نتیجه‌ی این گمان نادرست این می‌شود که اسلام با برده‌داری موافق است و آن را تأیید می‌کند. آن مسأله، مسأله‌ی اسرای کافر است که در جنگ با مسلمانان به اسارت درآمده‌اند. شباهت اندک احکام اسرای جنگ به برده‌داری باعث شده است که عده‌ای نادانسته و عده‌ای دانسته و مغرضانه اسلام را به ظلم و خشونت علیه انسان‌های ضعیف متهم نمایند.

اسير كافر به نامسلماني گفته مي‌شود كه عملاً در مقابل نظام اسلامي قد علم كرده و از پذيرفتن سرپرستي نظام عادلانه‌ی اسلامي سر باز مي‌زند. او نه اسلام را قبول دارد و نه نظام اسلامي را؛ بلكه براي سرنگوني و يا حداقل تضعيف آن نيز دست به كار شده و اقدام عملي مي‌كند.

چنين كسي وقتي به چنگ مسلمانان افتاد و اسير آن‌ها شد، سه كار در مورد او مي‌توان انجام داد؛ 1. كشتن او؛ 2. آزاد كردن او؛ 3. نگهداري او.

در اسلام كشتن اسير ممنوع است. آزاد كردن او هم به صلاح و عاقلانه نیست؛ برمي‌گردد و با دادن اطلاعات به هم‌دستان خود با توان و جرأت بيش‌تري به سپاه آن‌ها ملحق شده، دوباره به جنگ مسلمان‌ها مي‌آيد. مي‌ماند يك راه و آن هم نگهداري او است.

از آن‌جايي كه اسلام دين رشد و تربيت الهي و مكتب تزكيه و تعليم است، با برنامه‌اي دقيق و حساب شده از اين «نگهداري» در راستاي تبليغ، تزكيه و تربيت اسلامي اسيران جنگي به بهترين وجه ممكن بهره جسته است؛ تا هم هدف كنترل و حفظ اسيران جنگي محقق شده باشد و هم آيين تبليغ و تربيت اسلامي پياده شود.

در اين نظام پيشرفته‌ی اسيرداري، اسيران ناآشنا با اسلام تحت سرپرستي خانواده‌هاي مسلمان قرار مي‌گيرند؛ آن‌گاه از نزديك و به صورت عملي با اسلام و زندگي اسلامي آشنا می‌شوند و در نهايت پس از انس با اسلام و تربيت اسلامي آزاد مي‌شوند و به اين ترتيب دوران اسارت آن‌ها خاتمه مي‌يابد.

به بیان دقیق‌تر، دستور اسلام درباره‌ی اسرای جنگ در صورت پیروزی مسلمانان این است که بعد از پایان جنگ با آن‌ها به یکی از روش‌های زیر برخورد شود:

الف: از آنان فديه گرفته شده، آزاد شوند.

ب: با اسيران مسلمان مبادله شوند.

ج: با ارائه‌ی خدماتی مانند آموختن خواندن و نوشتن به مسلمانان، آزادي خود را به دست آورند.

در مواردي كه راه‌هاي قبلي ممکن یا به صلاح نباشد، به جاي اين‌كه آن‌ها را بكشند، براي خدمت، به كار بگمارند و بين مردم تقسيم كنند.3

نتیجه این‌که برده‌داری غیرانسانی به این معنا که انسان‌های آزاد از خانه و کاشانه‌ی خود ربوده شوند و به بردگی کشیده شوند، هرگز در اسلام مورد تأیید قرار نگرفته؛ بلکه اسلام با آن مخالفت کرده و با دستورهای هنرمندانه (تشویق به آزاد کردن بنده‌ها و قرار دادن پاداش بسیار برای این کار و قرار دادن آزادی بنده‌ها به عنوان کفاره‌ی گناهان و...) در جامعه‌ی تحت مدیریت خود آن را به تدریج از بین برده است؛ اما مسأله‌ی اسرای جنگی و نگهداری آن‌ها چیزی است غیر از برده‌داری و احکام آن هم در مقایسه با مکاتب دیگر، نمونه و بی‌نظیر است.

چند نکته:

ـ برده‌هایی که مسلمان بوده‌اند و در تاریخ از آن‌ها یاد شده است، بعد از اسارتشان مسلمان شده‌اند نه این‌که با وجود مسلمان بودن، به اسارت گرفته شده‌اند.

ـ تفاوت جایگاه حقوقی اسیر جنگی با یک مسلمان آزاد امری عادلانه و طبیعی و منطقی است. به همین خاطر احکام دیه و قصاص درباره‌ی آن‌ها متفاوت است. اگر غیر از این بود، جای تعجب و انتقاد بود.

ـ حلال شدن زن و مرد نسبت به یکدیگر و اجازه‌ی برقراری رابطه‌ی جنسی آن‌ها امری اعتباری است که در اختیار شارع مقدس است و او برای شکل‌گیری چنین رابطه‌ای چند راه گذاشته است که یکی از آن‌ها، خواندن صیغه‌ی عقد است؛ راه دیگر، مالکیت بر برده است؛ یعنی همین که مردی بر زن برده‌ای مالک شد، آن‌ها بر یکدیگر حلال می‌شوند و می‌توانند رابطه‌ی جنسی داشته باشند. پس هرگز نباید چنین اجازه‌ای را تجاوز به حقوق انسان‌ها قلمداد کرد. همان‌طور که ازدواج و عقد کردن قانون و شرایط خاصی دارد، حلال شدن کنیز به مالک و برقراری رابطه‌ی جنسی با او هم تحت ضوابط و احکام خاصی است که اجازه‌ی داشتن چنین رابطه‌ای و تداوم آن منوط به رعایت آن احکام است.4

ـ همان‌طور که اگر زندان‌بانی تخلف کرد و با زندانیش بدرفتاری کرد، نباید اشتباه او را بهانه کرد و اصل زندان و زندانی کردن مجرمان را زیر سؤال برد؛ همان‌طور اگر مالکی به برده‌ی زیردستش ستم کرد و حقوق او را نادیده گرفت، نباید اصل نظامی را که به انسان‌ها اجازه می‌دهد کسی (اسرای دشمنان) را به بندگی بگیرد، زیر سؤال برد. هرگز تخلف مجری قانون را نباید به پای خود قانون نوشت.

ـ در تنظیم این نوشتار از وب‌سایت «مرکز ملی پاسخ‌گویی به سؤالات دینی» استفاده شده است.
ـــــــــــــــــــــــــــــ
1. کافی، ج 5، ص 114
2. بحارالانوار، ج 100، ص 129
3. فرهنگ فقه مطابق با مذهب اهل بیت(ع)، ج 1، ص 491
4. جواهر الکلام، ج 30، ص 284

می‌توانید این مطلب را در شبکه‌ی اجتماعی خود به اشتراک بگذارید:

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn اشتراک در کلوب اشتراک در افسران

دیدگاه‌ها   

0 #4 TQuestion 1395-06-31 19:52
سلام. در مورد بحث برده داری در اسلام سوالاتی توی ذهن من وجود داره. مثلا:
من جایی خوندم که در احکام اسلام گفته شده که اگه یه نفر که برده نیست یه برده رو بکشه قصاص نمیشه و حتی دیه ی یک انسان عادی رو نمی پردازه و فقط به اندازه ی قیمت برده دیه پرداخت می کنه.
و شهادت برده علیه صاحب خودش مورد قبول نیست.
اگه واقغا همین طور هست به نظر می رسه که در مورد بحث قصاص و شهادت و به طور کلی برده داری در اسلام احکام تبعیض آمیزی هم وجود داره...

***** پاسخ *****

سلام. مسأله‌ی تفاوت حقوقی عبد و انسان آزاد درباره‌ی قصاص و دیه در متن بالا توضیح داده شده: (تفاوت جایگاه حقوقی اسیر جنگی با یک مسلمان آزاد امری عادلانه و طبیعی و منطقی است. به همین خاطر احکام دیه و قصاص درباره‌ی آن‌ها متفاوت است. اگر غیر از این بود، جای تعجب و انتقاد بود).

اما درباره‌ی شهادت دادن، تفاوتی از جهت عبد و آزاد بودن نیست؛ چیزی که هست، اینه که شهادت در جایی که شهادت دهنده ذی‌نفع باشه پذیرفته نیست و این مسأله اختصاص به عبد نداره؛ بلکه شهادت صاحب عبد هم علیه عبدش اگه در معرض تهمت انتفاع باشه، پذیرفته نیست. این مسأله صراحتاً در کتب فقهی (مثل اللمعة الدمشقیة) اومده. هم‌چنین شهادت شریک درباره‌ی مال شراکتی و شهادت طلبکار علیه بدهکار محجور هم به همین دلیل پذیرفته نیست.
نقل قول کردن
0 #3 شهر سوال ها!ذهن پر از سوال 1395-04-20 12:10
سلام
این برده داری در اسلام که شامل افرادی غیر از اسیران جنگ با اسلام هم می شده، یکی از سوالات حل نشده ی من درباره ی اسلامه...
در این مورد یک سوال دیگه هم واسه م پیش اومده:
یعنی یه خانم هم اگه طبق قوانین برده داری در اسلام یه غلام(برده مرد) داشته باشه، می تونه باهاش رابطه ی جنسی داشته باشه؟؟!!

***** پاسخ *****

سلام. در زمان ظهور اسلام، برده‌هایی که اسیر جنگی نبودند، از عصر جاهلیت باقی مانده بودند که با ظهور اسلام و در پناه قوانین اسلامی که به تدریج نازل و اجرا می‌شد، کم‌کم این نوع برده‌داری از بین رفت و برچیده شد. تنها ماند اسرای جنگی که توضیحش را در متن داده‌ام.

بهره‌بری جنسی از برده مخصوص مرد و کنیزشه. یک خانم اگه مجرد باشه می‌تونه با غلامش ازدواج کنه ولی اگه شوهر داشته باشه، دیگه هیچ راهی برای بهره‌بری جنسی از غلامش نداره، چون شراکت دو مرد در یک خانم اساساً ممنوعه.
نقل قول کردن
0 #2 خلخالبسیج 1393-01-22 17:39
به نقل از بسیج دانشجویی دانشگاه آزاد اسلامی خلخال:
سلام
خسته نباشید...
همشهری محترم وبلاگ زیباییی دارید...
موفق باشید...
در صورت امکان به ما سرزده و ماروهم لینک بفرمایید.
یا علی
www.aukh-ac-basij.blogfa.com
ـــــــــــــــــــــ
سلام ممنون از لطفتون، رفتم از وبلاگتون بازدید کردم.
محبت که یک طرفه نمی‌شه، مگه شما ما رو لینک کردین که انتظار لینک دارین؟!



سلام مجدد
ما اجازه لینک ازطرف سازمان نداریم...
محبت در راه خدا اجر داره... یربنده حقیر منت نزارید... ما همه سرباز ولایت هستیم...
نقل قول کردن
0 #1 خلخالبسیج دانشجویی دانشگاه آزاد اسلامی خلخال 1393-01-21 09:45
سلام
خسته نباشید...
همشهری محترم وبلاگ زیباییی دارید...
موفق باشید...
در صورت امکان به ما سرزده و ماروهم لینک بفرمایید.
یا علی
www.aukh-ac-basij.blogfa.com
ـــــــــــــــــــــ
سلام ممنون از لطفتون، رفتم از وبلاگتون بازدید کردم.
محبت که یک طرفه نمی‌شه، مگه شما ما رو لینک کردین که انتظار لینک دارین؟!
نقل قول کردن

نظر شما چیست؟!


خاطره (تصادفی)

«نه» گفتن به شش دختر پول‌دار

با نام خدا

این خاطره از من نیست؛ بلکه مربوط به یکی از دوستان روحانی من است که در جلد سوم از کتاب «کرامات و حکایات عاشقان خدا» چاپ شده است.

من در کنار تحصیل در حوزه، به ورزش‌های رزمی اشتغال دارم و علاوه بر تمرینات خودم، آموزش هم می‌دهم. در دوران طلبگی و قبل از ازدواج از نظر مالی در فشار و مضیقه بودم. با این‌که پدرم به من کمک می‌کرد ولی خودم تأکید داشتم پولی از خانواده نگیرم و با شهریه‌ی اندک نیازهایم را تأمین کنم.

ادامه مطلب...

پرسش و پاسخ (تصادفی)

چگونه لذت گناه را از دلم بیرون کنم؟

پرسش:

حاج آقا، لذت گناه رو چه‌طور می‌تونیم از دلمون بیرون کنیم؟ بعضی چیزها هستند که می‌دونیم خوب نیست، احتمال داره گمراهمون کنه، که سعی می‌کنیم ازش دور باشیم؛ ولی اگه دقت کنیم می‌بینیم که همون شور و علاقه باز هم هست تو دلمون و اصلاً کم نشده!

پاسخ:

در مرحله‌ی اول، وجود لذت گناه در دل ما اصلاً چیز بدی نیست و اصلاً لازم نیست دغدغه‌ی بیرون کردن لذت گناه از دل را داشته باشیم. اگر لذت گناهی در دل نداشته باشیم که ما را به سوی خود جذب کند، دیگر جهاد با نفس معنا نخواهد داشت؛ دیگر مجالی برای امتحان وجود نخواهد داشت؛ درحالی‌که برای رشد و تعالی انسان، جهاد و امتحان دو امر ضروری است.

ادامه مطلب...
ما 20 مهمان و بدون عضو آنلاین داریم

اللهم کن لولیک الحجة ابن الحسن صلواتک علیه و علی آبائه فی هذه الساعة و فی کل ساعة ولیا و حافظا و قائدا و ناصرا و دلیلا و عینا حتی تسکنه ارضک طوعا و تمتعه فیها طویلا

1165478
امروز886
دیروز1050
این هفته2826
این ماه17507
مجموع1165478

سلام!

سلام. از بازدیدتان از وب‌سایت محقّر بنده ممنونم!

این وب‌سایت یک سایت جامع و پرمحتوا نیست؛ بلکه یک پل ارتباطی بین من و مخاطبان عزیز به‌منظور دسترسی آسان و دائمی به بنده است. هرچند تلاش می‌کنم گه‌گاه مطالب ارزنده و مفید منتشر کنم ولی فقط در حدی که فرصت داشته باشم و به امر تحصیل و فعالیت علمی‌ام لطمه نزند.

اگر درباره‌ی نوشته‌هایم نظری داشتید، خوشحال می‌شوم نظرتان را در ذیل همان مطلب بیان کنید.

هرگونه نظر و انتقاد و پیشنهاد دیگری اگر داشتید، در بخش «تماس با من» مطرح کنید.

اگر مسأله‌ای هم بود که به نظرتان رسید من می‌توانم در پاسخ‌گویی و راهنمایی به شما کمکی بکنم، در بخش «پرسش و پاسخ» مطرح نمایید.

از خدا برای شما و خودم، آرزوی جسمی سالم، فکری بلند، ایمانی استوار، دلی مَحرم و عاشق، روحی باتقوا، روحیه‌ای پرانگیزه و بانشاط دارم. یا علی!