گر ریش بود نشان اسلام

بسم الله

می‌گویند: «گر ریش بود نشان اسلام، بزغاله بود حجت‌الاسلام»

این بیت بی‌ادبانه و توهین‌آمیز دو پیام می‌تواند داشته باشد که یکی حق است و دیگری نادرست.

پیام حق این است که ریش و ظاهر مؤمنانه اساس اسلام نیست و کسی نباید خیال کند اگر ظاهر چهره و پوشش خود را اسلامی کرد، دیگر یک مسلمان واقعی است؛ بلکه باید باطن و درونش را نیز اسلامی کند و بکوشد تا باورها و اخلاق و فضایل و روحیات درونی اسلام را نیز در درونش به دست آورد.

پیام نادرستی که ممکن است از این بیت به دست آید این است که چون ریش نشان اسلام حقیقی نیست، پس چه ریش بگذاری چه نگذاری، فرقی به حالت نمی‌کند؛ به‌جای ریش گذاشتن، برو و اخلاق و رفتارت را درست کن و حقیقت اسلام را دریاب و خودت را اسیر این ظواهر نکن!

متأسفانه گه‌گاه شنیده می‌شود که برخی از مذهبی‌ها نیز با این بهانه که ریش نشان اسلام نیست، صورت خود را می‌تراشند. چند روز پیش در یک نهاد ارزشی، آقایی متدین که صورتش را تراشیده بود، برای توجیه کار زشت خود به این بیت متوسل شده بود و انگار کشف تازه‌ای کرده باشد، گناه خود را در پشت این شعر پنهان می‌کرد. (مشاهده‌ی همین صحنه بهانه‌ی تحریر این یادداشت شد)

آری تراشیدن ریش (از ته زدن آن) حرام است و هیچ‌یک از مراجع تقلید اجازه‌ی چنین کاری را نداده‌اند. بله، بعضی از مراجع مثل امام خامنه‌ای در بیان حرمت تراشیدن ریش احتیاط می‌کنند؛ اما این احتیاط، واجب است، نه مستحب و از نظر نتیجه فرقی با فتوای حرمت ندارد؛ مگر این‌که مرجعی شایسته‌ی تقلید یافت شود که به جواز تراشیدن ریش فتوا داده باشد و مقلد مرجعی که احتیاط واجب کرده، در این حکم خاص از مرجع خود عدول کند و از مرجعی که احتیاط نکرده و فتوای صریح داده، تقلید کند. حقیقت این است که در این مسأله (تراشیدن ریش) چنین مرجعی وجود ندارد و همه‌ی مقلدانی که مرجعشان تراشیدن ریش را بنا بر احتیاط واجب حرام اعلام کرده است، تراشیدن ریش برایشان حرام است و چاره‌ای جز عمل به این احتیاط ندارند. خلاصه این‌که احتیاط واجب بودن ریش گذاشتن در نظر برخی مراجع تقلید، خللی در حرام بودن تراشیدن آن ایجاد نمی‌کند و باعث نمی‌شود که درباره‌ی این حکم سهل‌انگاری شود.

در پاسخ کسانی که می‌گویند: «گر ریش بود نشان اسلام، بزغاله بود حجت الاسلام» و با این حجت، ریش خود را می‌تراشند، باید گفت:

ریش نشان و سمبل اسلام است؛ اما نه از نشانه‌ها و سمبل‌های اصلی؛ یعنی درست است که با صرف ریش داشتن یا نداشتن نمی‌توان درباره‌ی مسلمان بودن یا نبودن کسی قضاوت کرد، اما ریش گذاشتن در اسلام واجب است و از ته تراشیدنش حرام است. اگر کسی با آگاهی از این حکم شرعی ریشش را بتراشد، گناه مرتکب شده و به همین اندازه از اسلام فاصله گرفته است.

پاسخ این بیت اغواگر را اگر با زبان شعر بدهیم، چنین می‌شود:

ریش ار نَبُوَد نشـــــــــان اســـلام

پس داشتنـــــــش چرا شد الـزام؟!

*****

ریش است نشان ولی نه هر ریش

انوار شــــــرف، نه پشم درویش!

*****

ریشی  اگر  از ریــــــا و پُز  بود

آن، ریــش نبود و مـوی بـــز بود

*****

گر  لایـــــــق  ریشی  ای  بـرادر

هم‌چــهره شـــو با آل پیمبر (ص)